Zagadnienia do egzaminu licencjackiego z historii

Zagadnienia ogólne

  • piątek, 10 czerwca 2011
    • 1. Definiowanie polityki; różne ujęcia.

      1. Definiowanie polityki; różne ujęcia.Termin polityka pochodzi od grackiego wyrazu politiká, oznaczającego ściśle określonezajęcia: uczestnictwo w zgromadzeniach, naradach, wyborach, wydawanie wyroków sądowych,pełnienie funkcji publicznych. Zajęcia te wykonywali obywatele polis – polítes. Dotyczyły sprawwspólnych dla greckiej wspólnoty. Początkowo więc polityka nie była pojęciem ogólnym, aleodnosiła się do greckiej formy życia zbiorowego. Zajęcia polityczne nie były rozumiane jakoprzejaw wolności jednostki, lecz jako powinności członka wspólnoty. Polityka zakładała organiczneistnienie ukształtowanej i uświęconej tradycją, polis, była możliwa i realna tylko w jej granicach.W filozofii i myśli politycznej polityka była rozumiana następująco. Według Platona byłarealizacją dobra, dla Arystotelesa drogą do osiągnięcia szczęścia – eudajmonii. Machiavelliuważał ją za narzędzie do zdobycia, zachowania i umocnienia władzy. W XVI wieku we Francji,pojmowana była jako wprowadzenie i utrzymanie stanu pokoju społecznego.Za klasyczną uważana jest definicja polityki Maxa Webera – dążenie do udziału we władzy lub dowywierania wpływu na podział władzy, czy to między państwami, czy też w obrębie państwa,między grupami ludzi, jakie to państwo tworzą.Nowożytna koncepcja polityki przejęła antyczne pojęcie, funkcjonuje ono jednak wodmiennych kontekstach (historyczno – społecznych, teoretyczno – intelektualnych). Pojęcienabrało nowych znaczeń ponieważ pojawiły się nowe cele polityki – wolność, niepodległość,sprawiedliwość, nowe podmioty – związki zawodowe, partie, nowe metody działań politycznych –dyplomacja, integracja. Działania polityczne mają także charakter publiczny.Hannah Arendt wskazuje na istnienie, w nowożytnej koncepcji polityki, różnic między ludźmi igrupami ludzkimi. Jest to faktem zasadniczym dla polityki, która jest działaniem dotyczącym sprawporządku współżycia i życia zbiorowego jednostek i grup społecznych, odmiennych, które żyjąjednak wspólnie.W Leksykonie politologii (red. Herbut, Antoszewski) ukazane jest pięć różnych ujęć polityki.Jest to orientacja formalnoprawna – działalność instytucji państwowych, aparatu państwowego. Wpodejściu behawioralnym jest dowolnym układem stosunków społecznych, w których występujewyraźna obecność kontroli, wpływu, władzy lub autorytetu. W orientacji funkcjonalnej rozumianajako funkcja systemu społecznego zapewniająca jego rozwój poprzez rozwiązywanie konfliktów. Wpodejściu racjonalnym jest to podejmowanie decyzji w ramach procesu sprawowania władzy i gryo władzę, w którym udział biorą rozmaite podmioty. W stanowisku postbehawioralnym rozumianajest jako czynnik zmniejszający, usuwający ograniczenia w zaspokajaniu potrzeb ludzi.We współczesnym języku politycznym pojawia się pojęcie postpolityki. Określa ono stanwspółczesnej polityki. Porzucone zostały spory ideologiczne, sama ideologia została uproszczona idopasowana do przekazu medialnego, który powinien być krótki i zrozumiały. Media pełnią wpostpolityce rolę pośrednika pomiędzy politykami a obywatelami, przez co mogą swobodniekreować i wpływać na przekaz polityczny. Znaczącą rolę zaczynają w polityce odgrywać marketingpolityczny, PR. Nastąpiło odejście od wielkich sporów ideologicznych. Bardzo ważną rolę odgrywainternet, dzięki niemu obywatele mogą 24 godziny na dobę śledzić wydarzenia polityczne (przykładpostpolityka B.Obama).

      Szczegóły wpisu

      Komentarze:
      (0)
      Tagi:
      brak
      Kategoria:
      Autor(ka):
      politologia_ign
      Czas publikacji:
      piątek, 10 czerwca 2011 12:15
    • 2. Politologia jako nauka

      Kolebką rozważań nad polityką jest starożytna Grecja; zajmowali się nimi najwięksi filozofowie, między innymi Demokryt z Abdery, opowiadający się za demokratyczną formą rządów, Platon, będący teoretykiem państwa totalitarnego czy Arystoteles, który zwracał uwagę na konieczność lawirowania pomiędzy sprzecznymi interesami różnych grup społecznych oraz zastanawiał się nad idealną formą rządów. W średniowieczu myśl polityczna w Europie rozwijana była głównie w obrębie ideologii chrześcijańskiej (na przykład Tomasz z Akwinu), choć istnieli również myśliciele niezależni od Kościoła (na przykład Marsyliusz z Padwy). Przełomem w myśleniu o polityce stało się odrodzenie, szczególnie zaś doktryna Niccolò Machiavellego z jej centralną ideą "cel uświęca środki". XVII i XVIII wiek to okres wielkich teoretyków państwa liberalnego (John Locke, Jean Jacques Rousseau) pozostających w stałym sporze z wcześniejszymi teoretykami "oświeconego absolutyzmu" (Thomas Hobbes - twórca koncepcji "wojny wszystkich ze wszystkimi", Charles Louis Montesqieu - autor koncepcji trójpodziału władzy). Podczas Wielkiej Rewolucji Francuskiej narodziły się istniejące do dziś główne ideologie polityczne (liberalizm, konserwatyzm, socjalizm). Wiek XIX to początek krystalizowania się partii politycznych i rozwoju innych instytucji demokratycznych. Na ten wiek przypada również wyodrębnianie się politologii jako osobnej dyscypliny naukowej: od 1819 roku nauczano jej na niektórych francuskich uniwersytetach. W Polsce politologia wyodrębniła się z innych nauk społecznych na początku XX wieku.

      Politologia albo nauki polityczne to jedna z nauk społecznych, zajmująca się polityką rozumianą jako całokształt działalności związanej ze sprawowaniem władzy politycznej, jej funkcją i rolą w życiu społecznym, teorią jej organizacji, funkcjami i charakterem państwa i międzynarodowych organizacji politycznych. Trzy najważniejsze pojęcia albo kategorie badawcze politologii to władza, państwo i polityka. Nauki polityczne mają przede wszystkim znaczenie teoretyczne, przyczyniając się do rozwoju nauki w swej dziedzinie i w dziedzinach pokrewnych. Mają jednak także znaczenie praktyczne, dostarczając analiz zarówno rządzącym jak i rządzonym. Politolodzy pełnią wtedy funkcję ekspertów, doradzając rządom i partiom politycznym. W Polsce długo istniało rozróżnienie na nauki polityczne (zajmujące się polityką), takie jak nauka o państwie, ekonomia polityczna, historia polityczna, historia myśli społecznej, socjologia stosunków politycznych, polityka społeczna, geografia polityczna oraz na naukę o polityce. Badania nauk politycznych mają charakter interdyscyplinarny i widoczne jest w nich nastawienie na integrację z innymi dyscyplinami, przede wszystkim z socjologią, psychologią, prawem.

      Historia:

      Kolebką rozważań nad polityką jest starożytna Grecja; zajmowali się nimi najwięksi filozofowie, między innymi Demokryt z Abdery, opowiadający się za demokratyczną formą rządów, Platon, będący teoretykiem państwa totalitarnego czy Arystoteles, który zwracał uwagę na konieczność lawirowania pomiędzy sprzecznymi interesami różnych grup społecznych oraz zastanawiał się nad idealną formą rządów. W średniowieczu myśl polityczna w Europie rozwijana była głównie w obrębie ideologii chrześcijańskiej (na przykład Tomasz z Akwinu), choć istnieli również myśliciele niezależni od Kościoła (na przykład Marsyliusz z Padwy). Przełomem w myśleniu o polityce stało się odrodzenie, szczególnie zaś doktryna Niccolò Machiavellego z jej centralną ideą "cel uświęca środki". XVII i XVIII wiek to okres wielkich teoretyków państwa liberalnego (John Locke, Jean Jacques Rousseau) pozostających w stałym sporze z wcześniejszymi teoretykami "oświeconego absolutyzmu" (Thomas Hobbes - twórca koncepcji "wojny wszystkich ze wszystkimi", Charles Louis Montesqieu - autor koncepcji trójpodziału władzy). Podczas Wielkiej Rewolucji Francuskiej narodziły się istniejące do dziś główne ideologie polityczne (liberalizm, konserwatyzm, socjalizm). Wiek XIX to początek krystalizowania się partii politycznych i rozwoju innych instytucji demokratycznych. Na ten wiek przypada również wyodrębnianie się politologii jako osobnej dyscypliny naukowej: od 1819 roku nauczano jej na niektórych francuskich uniwersytetach. W Polsce politologia wyodrębniła się z innych nauk społecznych na początku XX wieku.

      Szczegóły wpisu

      Komentarze:
      (0)
      Tagi:
      brak
      Kategoria:
      Autor(ka):
      politologia_ign
      Czas publikacji:
      piątek, 10 czerwca 2011 12:14
    • 3. Definicja państwa i jego atrybuty, koncepcje genezy państwa.t

       

      Termin "państwo" ma starsze pochodzenie niż sama organizacja, którą określa. Już w starożytnej Grecji mieszkańcy Aten czy Sparty, określali swoje miasto mianem polis, czyli państwa-miasta. Rzymianie nazywali państwo respublica czy imperium. W średniowiecznej Europie na określenie państwowej organizacji używano pojęć królestwa bądź rzesza. Także w Polsce państwo było królestwem, koroną lub regnum. Od XIII wieku termin państwo został wyłącznie związany z panowaniem nad konkretną ziemią, a więc dotyczył szlacheckich majątków i ich właścicieli sprawujących władzę nad określonym terenem. W XVIII wieku termin ten oznaczał sądową władzę nad poddanymi, sprawowaną przez feudalnych panów. Pierwszy raz pojęcia państwo w jego ogólnym znaczeniu użył – Niccolo Machiavelli. Podstawą do ukształtowania się tego pojęcia w innych językach stało się wówczas włoskie słowo la stato, pochodzące z języka łacińskiego od słowa status. Ostatecznie termin ten na określenie państwowej organizacji pojawił się w XVI wieku. Używane wcześniej terminy z czasem zaczęły oznaczać jedynie konkretny model władzy i konkretny model państwa.             

      Państwo to instytucja polityczna organizująca społeczeństwo i obywateli do zbiorowej i indywidualnej aktywności, zapewniająca im bezpieczeństwo i warunki do cywilizacyjnego rozwoju. Jeśli używamy określenia – państwo - to przyjmuj się, że: państwo jest terytorialną i polityczną instytucją, która wykorzystując system prawny, gospodarczy i układ stosunków międzynarodowych efektywnie tworzy optymalne warunki rozwoju cywilizacyjnego danego społeczeństwa. 
                                                                     
                                                                                                   FORMA PAŃSTWA jest to konstytucyjnie określony sposób organizacji władzy politycznej i metody jej realizacji w strukturze terytorialnej państwa                                                                                                                                              Arystoteles sądził, na podstawie zebranych materiałów empirycznych, iż znane mu państwa można sklasyfikować według dwóch kryteriów:
      1) w czyim interesie władza jest sprawowana
      2) kto władzę sprawuje, stąd wyróżnił państwa:  

      Dobre- monarchia, arystokracja i politea

      Złe- tyrania, oligarchia i demokracja                                                                                                                             

      Współcześnie uznając zróżnicowanie państw, stosujemy pojęcie forma państwa, na którą składają się:

      • FORMA RZĄDÓW
      • REŻIM POLITYCZNY (STYL RZĄDZENIA)
      • USTRÓJ TERYTORIALNY

      Definicja politologiczna:

      Państwo jest przymusową organizacją, wyposażoną w atrybuty władzy zwierzchniej po to, by ochraniać przed zagrożeniami zewnętrznymi i wewnętrznymi ład, zapewniający zasiedlającej jego terytorium społeczności, składającej się ze współzależnych grup o zróżnicowanych interesach, warunki egzystencji korzystne odpowiednio do siły ich ekonomicznej pozycji i politycznych wpływów [wg Mariusz Gulczyński: Nauka o polityce. Wyd. Druktur, Warszawa 2007].

       

      Cechy państwa:

      Państwo jest organizacją polityczną. Sensem jego istnienia, osią jego zainteresowania jest rządzenie społeczeństwem. Jest organizacją globalną, ogarniającą całe społeczeństwo.      Państwo jest organizacją przymusową. Normy prawne pochodzące od państwa mogą być w razie potrzeby wymuszone fizycznie. Państwo dysponuje wszechstronnym i skutecznym arsenałem środków oddziaływania.

      Zdaniem politologów państwo cechuje:

      • Suwerenność – państwo jest niezależne od innych organizacji państwowych w zakresie realizacji funkcji wewnętrznych i zewnętrznych państwa
      • Powszechność – cecha ta dotyczy powszechności zasad prawnych w państwie, które obejmują wszystkich obywateli w równym stopniu
      • terytorium – obszar lądowy państwa oraz wody przybrzeżne (wody wewnętrzne, morze terytorialne), a także przestrzeń powietrzna nad lądem i wodami państwa oraz podziemie pod nimi.

       

      Szczegóły wpisu

      Komentarze:
      (0)
      Tagi:
      brak
      Kategoria:
      Autor(ka):
      politologia_ign
      Czas publikacji:
      piątek, 10 czerwca 2011 12:13
    • 4. Definiowanie i modele demokracji.

      [brak]

      Szczegóły wpisu

      Komentarze:
      (0)
      Tagi:
      brak
      Kategoria:
      Autor(ka):
      politologia_ign
      Czas publikacji:
      piątek, 10 czerwca 2011 12:11
    • 5. Ideologia - doktryna - program polityczny i działania polityczne; procesy polityczne.

      Program polityczny – jest dalszym uszczegółowieniem ideologii i przeważnie efektem dopasowania doktryny politycznej do aktualnej sytuacji politycznej, gospodarczej i społecznej (uwzględnienie preferencji wyborczych, oczekiwań, możliwości realizacji pewnych założeń). Zadaniem programu politycznego jest bezpośrednie kształtowanie różnych sfer życia publicznego. Granica między programem a doktryną jest jeszcze mniej wyraźna niż między ideologią a doktryną (w programach często występują elementy doktryn, a nawet ideologii). Programy wywodzą się najczęściej z jednej doktryny, ale zdarza się, że nawiązują do wielu doktryn.

      Ideologia – to najbardziej ogólny i usystematyzowany zbiór idei, wartości, poglądów na świat, przekonań na temat organizacji i funkcjonowania społeczeństwa właściwy jakiejś grupie, warstwie lub klasie społecznej. Ideologie tworzą pożądany, uproszczony i uporządkowany obraz świata, dzięki czemu są łatwo przyjmowane przez szerokie rzesze społeczne. Powstanie ideologii politycznych jest związane z tworzeniem się w XIX w. partii politycznych, którym umożliwiały zdobywanie zwolenników. Najważniejsze ideologie: liberalizm, konserwatyzm, nauka społeczna Kościoła, socjaldemokracja, faszyzm, komunizm, anarchizm, nacjonalizm, feminizm.

      Doktryna – jest pojęciem węższym od ideologii. Tym mianem określa się konkretne sformułowania wyodrębnione z danej ideologii i zastosowane np. do zagadnień społecznych, ekonomicznych. Doktryna może się odnosić do ogółu życia społeczno-politycznego. Doktryny zawierają bowiem nie tylko teoretyczne uzasadnienia, ale także praktyczne wskazania dotyczące realizacji idei zawartych w ideologii. Czasami wyznaczenie granicy między ideologią a doktryną jest bardzo trudne. Zwykle treść ideologii kształtuje treść doktryny. Na gruncie jednej ideologii może się jednak narodzić kilka doktryn. Zdarza się także, że określona doktryna nawiązuje do kilku ideologii.

      Szczegóły wpisu

      Komentarze:
      (0)
      Tagi:
      brak
      Kategoria:
      Autor(ka):
      politologia_ign
      Czas publikacji:
      piątek, 10 czerwca 2011 12:11