Zagadnienia do egzaminu licencjackiego z historii

Wpis

piątek, 10 czerwca 2011

7. Stalinizm w Polsce.

Stalinizm w Polsce to okresu utrwalania władzy komunistycznej rozpoczęty jeszcze wczasie II wojny światowej i okupacji radzieckiej, trwający do śmierci Stalina w 1953 roku.Po kapitulacji Niemiec ZSRR chciało za wszelką cenę skonsolidować podległy sobie blok państw.W 1947 roku, aby podporządkować centralnemu organowi partie działające w poszczególnychpaństwach utworzono Kominform (Biuro Informacyjne Partii Komunistycznych i Robotniczych).Utrwalanie struktur komunistycznych następowało etapami. W pierwszym komuniści rozprawialisię z podziemiem w drugim likwidowali legalną opozycję, następnie przejmowali kontrolę nadgospodarką. W czwartym etapie następowała rozprawa z Kościołem i społeczeństwem.W 1945 roku na konferencji w Moskwie powstał nowy rząd Polski -Tymczasowy RządJedności Narodowej (TRJN) z EdwardemOsóbką-Morawskim na czele, wicepremierem został Władysław Gomułka. Na konferencjizdecydowano także o składzie Krajowej Rady Narodowej (KRN), która była tymczasowąreprezentacją polityczną społeczeństwa wraz z działaczami politycznymi spoza obozukomunistycznego. Wiceprzewodniczącymi komisji zostali Wincenty Witos w kraju i StanisławGrabski za granicą. 28 czerwca 1945 roku prezydent KRN Bolesław Bierut formalnie powołałnowy rząd. Na konferencji w Poczdamie został on oficjalnie uznany i zobligowany doprzeprowadzenia w Polsce jak najszybciej wolnych wyborów.Równolegle z konferencją toczył się w Moskwie proces aresztowanych w Pruszkowie przywódcówPolskiego Państwa Podziemnego m.in. Leopolda Okulickiego. „Proces szesnastu” stanowiłszokującą demonstrację sowieckiego bezprawia.W kraju władza polityczna znajdowała się w rękach komunistów i partii satelickich.Głównym trzonem obozu komunistycznego była Polska Partia Robotnicza (PPR). Jedną z partii onajwiększej niezależności w latach powojennych była Polska Partia Socjalistyczna (PPS). DziałaczePPR zgodnie ze swoją ideą „sojuszu robotniczo - chłopskiego”zainicjowali powstanie StronnictwaLudowego (SL). Stronnictwo Demokratyczne (SD) adresowało swój program do mieszczaństwa iinteligenckich środowisk społecznych. Stanisław Mikołajczyk po powrocie z konferencjimoskiewskiej rozpoczął odbudowę zakonspirowanego jeszcze, niepodległościowego ruchuludowego i utworzył Polskie Stronnictwo Ludowe (PSL). Ten stan w ówczesnej polskiej politycebył stanem pozornego pluralizmu tworzonego przez aparat komunistyczny. Władze komunistycznebyły jeszcze słabe, więc możliwe było istnienie innych organizacji politycznych iniepodległościowych np. Wolność i Niezawisłość, jednak im bliżej wyborów tym coraz więcejorganizacji było rozpracowywanych przez Urząd Bezpieczeństwa.W grudniu 1945 PPR zaproponowało utworzenie bloku wyborczego z udziałemzalegalizowanych przez siebie partii- PPS, SL i PPR. SD i PSL nie wyraziły na to zgody z powoduniekorzystnego dla nich podziału mandatów w nowym powyborczym rządzie. Komuniści nasililiataki propagandowe i terror wobec działaczy PSL. W związku z fiaskiem bloku wyborczego PPRwystąpiła z pomysłem referendum ludowego. Obywatele mieli odpowiadać na trzy pytaniadotyczące Senatu, reform społeczno - gospodarczych, i nowych granic. PPR namawiało dogłosowania „3 razy tak”, PSL „nie” na pierwsze pytanie. Komuniści rozpoczęli ogromną akcjępropagandową. Referendum odbyło się 30 czerwca 1946 roku. Funkcjonariusze MilicjiObywatelskiej i Urzędu Bezpieczeństwa sfałszowali wyniki. Do opinii publicznie podano, że „tak”na kolejne pytania odpowiadało, 68,2%, 77,3% i 91,4%. Tak naprawdę kolejno na pytaniaodpowiedziało 69,5%, 55,5%, 31,7%.2 Bezpośrednio po referendum doszło do pogromu ludnościŻydowskiej w Kielcach w wyniku, której zginęły 42 osoby. Było to wydarzenie zainicjowane, imożna pokusić się o stwierdzenie, że specjalnie dla odwrócenia uwagi od sfałszowanych wynikówreferendum.W styczniu 1947 roku odbyły się wybory do Sejmu, wyniki także zostały sfałszowane.Według komunikatu Państwowej Komisji Wyborczej w głosowaniu wzięło udział 89,9%uprawnionych, z których na „blok” (PPR, PPS, SL, SD) miało głosować 80,1%.3 Komuniści wSejmie otrzymali 394 mandaty, czyli byli w stanie przeforsować zmiany ustrojowe. PSL otrzymało28 mandatów. Prezydentem został Bierut, a premierem Cyrankiewicz. W lutym uchwalona zostałaMała Konstytucja, która miała być aktem przejściowym do czasu uchwalenia ustawy zasadniczej.Po uchwaleniu konstytucji komuniści rozpoczęli rozprawę z PSL i jej przywódcy znaleźli się wniebezpieczeństwie. Propaganda oskarżała ich o służbę obcemu wywiadowi. W październikupotajemnie opuścił Polskę Mikołajczyk. Komuniści natychmiast przeprowadzili czystki w partii ijej resztki przyłączyli do SL. W tym momencie przestała w Polsce istnieć opozycja polityczna.Komuniści wraz z rozprawą polityczną realizowali programy naprawy gospodarczej (w latach1947-1949 i 1950-1955). Wiosną 1948 roku rozpoczęto przeprowadzać czystki w PPS, którąostatecznie połączono z PPR. Gomułkę usunięto z funkcji sekretarza generalnego PPR z powoduróżnic w poglądach, a jego miejsce zajął Bierut.15 grudnia 1948 roku odbył się kongres zjednoczeniowy PPS i PPR i powstałaPolska Zjednoczona Partia Robotnicza (PZPR). Tym samym rozpoczął się nowy etap rządówkomunistycznych w Polsce. Bierut stanął na czele Komitetu Centralnego PZPR, rozbudowanoaparat bezpieczeństwa, a ministrem obrony został radziecki marszałek Konstantin Rokossowski.Utworzono Główny Zarząd Informacji (GZI). Nasiliły się procesy pokazowe, np. proces „TUN”(bardziej szczegółowo opisałam tą kwestię w rozdziale trzecim).Ostatnim etapem instytucjonalizacji struktur komunistycznych w Polsce byłouchwalenie w dniu 22 lipca 1952 roku Konstytucji PRL, która wzorowana była na konstytucjiradzieckiej. Jej ostateczna wersja została przedstawiona Stalinowi do zatwierdzenia. Formalnie,polski ustrój polityczny stał się komunistycznym.Ustrój gospodarczy został zmonopolizowany i uzależniony od interwencjonizmupaństwowego. Wprowadzono charakterystyczne dla ZSRR radzieckie plany gospodarczej. Pierwszyprzyjęto w 1947 roku. Znacjonalizowano handel, skolektywizowano wieś. Komuniści rozpoczęlitakże rozbudowę przemysłu, jako podstaw produkcji zbrojnej. Przykładem tego była budowapodkrakowskiej Nowej Huty. W 1950 roku przeprowadzono wymianę pieniędzy, która miała byćlekiem na rosnącą inflację. W początku lat 50tych nastąpiło pogorszenie sytuacji materialnejludności.Walka komunistów ze społeczeństwem polegała na zastraszeniu i represjonowaniuobywateli. Wraz z rozbudową aparatu państwowego, budowano siatkę agenturalną. Propagandakreowała złudny obraz pięknej rzeczywistości. Jedyną słuszną, wolę partii narzucała nie tylko onasama, ale również związki zawodowe i kulturalne, np. Liga Kobiet lub Związek MłodzieżyPolskiej. W sferze kulturalnej budowano kult wodza. Środki propagandy idealizowały obrazspołeczeństwa socjalistycznego. Partia kontrolowała radio i gazety, panowała wszechobecnacenzura. Promowano artystów, którzy działali zgodnie z wymogami socjalistycznymi.Lata stalinizmu to także rozprawa z Kościołem. Uważany on był przez Polaków za ostojępolskości. Po śmieci prymasa Hlonda władzę kościelną objął Wyszyński, ogromny autorytet tegookresu.Komuniści oskarżali duchownych o działania niezgodne z prawem, likwidowali święta kościelne.Wojskowi, milicjanci, urzędnicy i ich rodziny objęci byli zakazem praktyk religijnych.Zlikwidowano wiele katolickich pism, ograniczono budownictwo sakralne. W 1953 roku władzewydały dekret lutowy, na jego mocy państwo kontrolowało postanowienia kościelne w zakresienominowania i odwoływania duchownych.Wraz ze śmiercią Stalina 5 marca 1953 władza zrezygnowała z radykalnego kursu, nastąpiła„odwilż”.

Szczegóły wpisu

Tagi:
brak
Kategoria:
Autor(ka):
politologia_ign
Czas publikacji:
piątek, 10 czerwca 2011 11:59

Polecane wpisy